Hvernig er að vera barn á Íslandi?

Bókin Hvernig er að vera barn á Íslandi? (PDF) er gefin út á 20 ára afmæli Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, 20. nóvember 2009.

Hún fæst á skrifstofu umboðsmanns barna á kostnaðarverði, 2.000 kr. en ef fólk vill fá hana senda í pósti bætast við 400 kr. í sendingarkostnað.  Bókin er einnig seld í bókabúðum Eymundssonar og í safnbúð Þjóðminjasafnsins.

Í bókinni er umslag með fjórum póstkortum sem myndskreytt eru með listaverkum úr bókinni.

Skólaverkefni umboðsmanns barna Hvernig er að vera barn á Íslandi? stóð yfir veturinn 2008–2009. Markmið verkefnisins var að heyra raddir barna og gefa þeim tækifæri til að tjá sig með þeim hætti sem þeim hentar best. Verkefnið tók mið af 12. og 13. grein Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, en sáttmálinn hefur mikið vægi í öllu starfi umboðsmanns barna.

Megininntak 12. gr. og 13. gr. Barnasáttmálans er:

12. grein  Réttur til að láta skoðanir sínar í ljós og til að hafa áhrif
Börn eiga rétt á að láta í ljós skoðanir sínar í öllum málum er varða þau og að tekið sé réttmætt tillit til skoðana þeirra í samræmi við aldur þeirra og þroska. Börnum skal veitt tækifæri til að tjá sig um eigin málefni við málsmeðferð fyrir dómi eða stjórnvaldi.
13. grein  Tjáningarfrelsi
Börn eiga rétt á að tjá sig nema það brjóti gegn almennu siðgæði, skaði mannorð eða brjóti gegn réttindum annarra. Börn eiga rétt á að leita sér upplýsinga, taka við upplýsingum og koma þeim á framfæri.

Með verkefninu vildi umboðsmaður gefa börnum tækifæri til að láta sínar raddir heyrast á fjölbreyttan hátt. Formið var gefið nokkuð frjálst til að koma til móts við þarfir sem flestra. Myndlistarformið var vinsælast enda hentar það öllum aldurshópum.  Öllum grunn- og leikskólum landsins var boðin þátttaka í verkefninu. Umboðsmaður barna útvegaði skólunum póstkort í A4-stærð og stór veggspjöld úr pappa sem börnin gátu teiknað, litað, skrifað eða límt á. Yfir eitt þúsund verk grunn- og leikskólanemenda úr 23 skólum bárust umboðsmanni.

Kennarar og nemendur höfðu frjálsar hendur um það hvernig verkefnið var unnið. Þema verkefnis var í flestum tilfellum nærsamfélagið, skólinn, fjölskylda og vinir. Margir kusu að vinna verkefnið í kringum Barnasáttmálann sem vakti oft miklar umræður um réttindi barna. Einnig höfðu sumir til grundvallar þær spurningar sem umboðsmaður barna lagði til:

• Hvernig eiga góðir foreldrar að vera?
• Hvernig er góð mamma? Hvernig er góður pabbi?
• Hvernig á góður kennari að vera?
• Þegar ég er í skólanum finnst mér best þegar . . .
• Þegar ég er í skólanum finnst mér verst þegar . . .
• Hvernig er að vera barn á Íslandi?

Afraksturinn var fjölbreytt safn listaverka og skilaboða frá börnunum til hinna fullorðnu. Úr verkunum má lesa ýmislegt um hugmyndaheim þeirra.

Haldin var sýning á vinnu barnanna í tengslum við Dag barnsins á Íslandi, sem er haldinn hátíðlegur síðasta sunnudag í maí ár hvert. Verk barnanna voru sýnd í Gerðubergi sumarið 2009 og á skrifstofu umboðsmanns barna frá Menningarnótt og fram á haust. Ætlunin er að sýningin verði sett upp víðar í framtíðinni.

Bókin Hvernig er að vera barn á Íslandi? er gefin út í tilefni af 20 ára afmæli Barnasáttmálans, sem er 20. nóvember 2009. Með útgáfunni vonast umboðsmaður barna til að koma sjónarmiði barnanna enn betur á framfæri. Í bókinni er að finna brot af verkum og hugmyndum íslenskra barna veturinn 2008-2009, veturinn sem er mörgum Íslendingum minnisstæður fyrir efnahagsþrengingar og ólgu í samfélaginu. Úr verkunum má lesa ýmislegt um hugmyndaheim barnanna, s.s. um vináttu, mikilvægi fjölskyldunnar, hlutverk kynjanna, áhrif kreppunnar auk þess em inn á milli eru skýr skilaboð um það sem þeim finnt betur mætti fara í samfélaginu.

Umboðsmaður vill þakka eftirfarandi skólum, nemendum og starfsfólki þeirra kærlega fyrir gott samstarf: Leikskólunum Fálkaborg, Álfaborg og Gullborg, Heilsuleikskólanum Króki, Leikskólanum Regnboga, Leikskólanum Holti, Nóaborg, Sólbrekku, Síðuseli og Hólaborg, grunnskólunum Rimaskóla, Víkurskóla, Austurbæjarskóla, Grunnskólanum í Sandgerði, Stóru-Vogaskóla, Barnaskóla Hjallastefnunnar í Reykjavík, Víðistaðaskóla, Snælandsskóla, Seyðisfjarðarskóla, Fellaskóla í Fellabæ, Svalbarðsskóla, Öskjuhlíðarskóla og Fossvogsskóla.